Różne oblicza depresji | Aplikacja medyczna do monitorowania zdrowia
aplikacja dla psychoterapeutów

Różne oblicza depresji

Depresja, czyli choroba afektywna jednobiegunowa, powszechnie kojarzy się ze smutkiem, płaczem i przewlekle obniżonym nastrojem. Osobie chorej brakuje chęci do wykonywania codziennych zadań, nawet wstanie z łóżka wydaje się wyzwaniem nie do pokonania. Chory przestaje się cieszyć z rzeczy, które kiedyś sprawiały przyjemność, jest apatyczny. To wszystko prawda, ale… depresja jest chorobą bardzo podstępną, która nie zawsze objawia się tak samo. Specjaliści wyróżnili jej kilka podtypów, aby usprawnić proces diagnostyczny i umożliwić dostęp do bardziej spersonalizowanej terapii. Wiedza o rozmaitych rodzajach depresji sprawi, że będziemy bardziej wyczuleni na niepokojące zachowania naszych bliskich, ale również swoje. Pozwoli nam to odpowiednio wcześnie wkroczyć z pomocą. Przekonajmy się, jakie maski może przybrać depresja. 

Depresja melancholiczna a depresja atypowa

Kiedy choroba przybiera klasyczną, mówi się o depresji melancholicznej. Jej objawy są powszechnie znane, będąc przedmiotem wielu kampanii społecznych – obniżony nastrój, zwłaszcza w godzinach porannych, niemożność odczuwania przyjemności, problemy z zaśnięciem, utrata apetytu, niepokój. Dzięki dużemu zasięgowi psychoedukacji, wiele osób ma świadomość, że występowanie powyższych objawów u siebie lub kogoś bliskiego powinno skłonić do szukania pomocy. Warto jednak wiedzieć, że depresja może przybierać postać atypową. Wówczas niektóre z jej oznak będą dokładnym przeciwieństwem tych wspomnianych wcześniej – mogą pojawić się nadmierna senność i apetyt, reaktywność nastroju, obniżony nastrój w godzinach wieczornych, uczucie ociężałości. Chory może doświadczać epizodów objadania się, wybierając zwłaszcza słodycze. Często prowadzi to do zwiększenia masy ciała. Jeśli zauważymy powyższe zachowania u swoich bliskich, nie wahajmy się sięgać po pomoc.

I’m SAD – depresja sezonowa (seasonal affective disorder)

Ta szczególna postać depresji otrzymała adekwatny akronim SAD (ang. smutny) – z angielskiego “Seasonal Affective Disorder”. Jej przebieg jest nietypowy, gdyż objawy epizodu depresyjnego nasilają się okresowo, zawsze w tej samej porze roku. W większości przypadków są to miesiące jesienno-zimowe, kiedy załamaniu pogody i obniżeniu temperatury towarzyszy zmniejszona ekspozycja na światło słoneczne, czym tłumaczy się etiologię fenomenu SAD. W okresie wiosenno – letnim objawy ulegają remisji, czasem oscylując nawet w okolicach hipomanii. Co więcej, u pacjentów z depresją sezonową występują objawy depresji melancholicznej, takie jak anhedonia i obniżenie aktywności, połączone z objawami depresji atypowej – nadmiernej senności i apetytu. W przypadku SAD udowodnioną skuteczność, oprócz leczenia farmakologicznego (najczęściej stosowanym środkiem pozostaje bupropion), ma fototerapia, czyli poranna, cykliczna ekspozycja na bardzo jasne światło. 

Depresja psychotyczna

Traktowana jest jako jedna z cięższych postaci depresji, gdyż poza typowymi, nasilonymi objawami anhedonii i obniżenia nastroju występują także symptomy psychotyczne, takie jak urojenia depresyjne i omamy. Częściej dotyka osób w wieku podeszłym i wiąże się z zaburzeniami osi podwzgórze – przysadka – nadnercza. Charakterystyczny, psychotyczny  obraz choroby powoduje zwiększone ryzyko samobójstwa wśród pacjentów. W związku z tym bardzo istotne jest szybkie podjęcie leczenia, które może opierać się na silniejszych przeciwdepresyjnych lekach, które działają także przeciwpsychotycznie, a także elektrowstrząsach. Zarówno farmakoterapia, jak i terapia elektrowstrząsowa mają swoje wady i zalety. Medykamenty przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, stosowane często w kombinacji, są szeroko dostępne oraz łatwiej akceptowalne przez pacjentów. Z drugiej strony, elektrowstrząsy cechują się szybszym początkiem działania i dużą skutecznością, a także stanowią dobrą alternatywę w przypadkach depresji przebiegającej z ciężkimi psychozami czy zaawansowanymi myślami samobójczymi (lub innymi zachowaniami autodestrukcyjnymi). 

Depresja maskowana – kiedy emocje bolą 

Ten podtyp depresji pokazuje, jak w przeróżny sposób organizm może reagować na zaburzenia psychiczne. W przypadku depresji maskowanej choroba przybiera maskę somatyczną – mogą to być problemy ze snem, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, przewlekłe zespoły bólowe czy też świąd skóry. Zaburzenia te wynikają   najprawdopodobniej z nadmiernego pobudzenia układu sympatycznego i upośledzenia równowagi hormonalnej oraz neuroprzekaźnikowej w wyniku długotrwałego stresu. Pacjent może szukać pomocy wielu specjalistów, a liczne konsultacje i badania w historii choroby bez postawienia ostatecznej diagnozy powinny być sygnałem ostrzegawczym dla lekarza. Poprawność diagnozy depresji maskowanej potwierdza ustąpienie dolegliwości somatycznych po rozpoczęciu leczenia przeciwdepresyjnego. Powyższy wariant schorzenia jest najczęściej występującym w populacji azjatyckiej, gdzie choroby psychiczne wciąż są tematem tabu, a leczenie u psychiatry powodem do wstydu. 

Depresja krótkotrwała nawracająca 

W przeciwieństwie do depresji melancholicznej, w której wyróżniane jest kryterium czasowe czternastu dni utrzymywania się objawów, epizody depresyjne w przypadku depresji krótkotrwałej nawracającej trwają zazwyczaj kilka dni, maksymalnie do dwóch tygodni. Ten podtyp choroby dotyczy pacjentów, u których krótkie epizody typowo nawracają raz w miesiącu (u kobiet nie jest to związane z menstruacją). Objawy depresyjne mogą mieć różne nasilenie, a leczenie farmakologiczne środkami przeciwdepresyjnymi ma niewielką skuteczność. 

Czy to na pewno tylko “baby blues”? – depresja poporodowa

Każdy poród wiąże się z ogromnymi emocjami i wielką zmianą życiową. Do fizjologicznej odpowiedzi kobiety na narodziny dziecka zalicza się smutek poporodowy, tzw. “baby blues”. Doświadcza go aż do 80% matek, jest to jednak stan krótkotrwały, który ustępuje do 10 dni od porodu. Kiedy jednak złe samopoczucie psychiczne kobiety nasila się i dołączają się do niego inne typowe objawy depresyjne, należy być czujnym. Depresja poporodowa dotyka 7-20% mam, a ryzyko jej wystąpienia zwiększają takie czynniki jak epizody depresyjne w przeszłości, ciężki poród czy problemy zdrowotne dziecka. Według literatury z depresją poporodową mamy do czynienia, jeśli objawy zespołu depresyjnego pojawiają się w czwartym tygodniu od porodu. Presja pragnienia bycia dobrym rodzicem nierzadko nasila objawy. Nieleczona choroba może prowadzić nie tylko do zaniedbania zdrowia matki, ale również niemowlęcia, gdyż kobieta zmagająca się z depresją poporodową często nie ma siły poradzić sobie z licznymi obowiązkami rodzicielskimi i obawia się swoich niekompetencji matczynych. Dlatego tak ważne jest wsparcie bliskich osób w tym trudnym okresie i odpowiednio szybka reakcja. W leczeniu wykorzystuje się głównie psychoterapię i psychoedukację. 

Zespół dysforyczny przedmiesiączkowy

Słynny PMS, występujący społecznie pod wieloma nazwami (m.in. zespół napięcia przedmiesiączkowego), znalazł swoje poparcie naukowe w amerykańskiej klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-5. Najprawdopodobniej związany ze zmianami hormonalnymi i zaburzeniami osi podwzgórze – przysadka – gonady, jakie zachodzą w organizmie kobiety w okresie okołomiesiączkowym, charakteryzuje się pojawieniem się objawów typowo depresyjnych (obniżony nastrój i aktywność, lęk i drażliwość, zaburzenia snu czy apetytu) w tygodniu przed menstruacją. Do symptomów psychicznych dołączają się także somatyczne, takie jak ból czy skurcze, związane z cyklicznymi zmianami w układzie rozrodczym kobiety. Stan pacjentki zazwyczaj poprawia się znacząco w okresie tygodnia po miesiączce. 

Depresja w starszym wieku

Choroba afektywna jednobiegunowa u osób w wieku podeszłym stanowi poważny problem, gdyż często jest zagadnieniem bagatelizowanym nie tylko przez rodzinę i bliskich, ale także przez środowisko medyczne. Możliwość wystąpienia epizodu depresyjnego u starszego pacjenta nierzadko nie jest brana pod uwagę, a objawy takie jak kłopoty z pamięcią czy upośledzona aktywność tłumaczone są wiekiem. Faktem jest, że depresja w tej grupie wiekowej często przybiera postać zaburzenia procesów poznawczych, stąd inna nazwa owego podtypu choroby – pseudootępienie depresyjne. Obowiązek znajomości powyższego fenomenu spoczywa zwłaszcza na lekarzach rodzinnych, gdyż to oni spośród wszystkich specjalności najczęściej mają codzienny kontakt ze starszymi osobami. Właściwa diagnoza w przypadku pseudootępienia depresyjnego jest kluczowa, gdyż odpowiednio szybkie włączenie leczenie przeciwdepresyjnego niesie ze sobą duże szansa na znaczną poprawę stanu pacjenta. 

Depresja w przebiegu innych chorób

Choroba przewlekła zawsze jest dużym obciążeniem nie tylko dla pacjenta, ale również dla jego bliskich. Rozpowszechnienie depresji wśród chorych na inne schorzenia somatyczne jest wyższe niż w populacji ogólnej. Dla przykładu, wśród osób z cukrzycą problem ten dotyka aż 20%, a w przypadku chorób nowotworowych aż 40% pacjentów. Choroba afektywna jednobiegunowa stanowi zagrożenie dla procesu leczenia choroby somatycznej, między innymi obniżając jakość życia i negatywnie wpływając na relacje lekarz-pacjent oraz stosowanie się do zaleceń medycznych. Z drugiej strony, choroba przewlekła i proces leczenia nierzadko jest źródłem ciągłego stresu, co utrudnia terapię depresji. W związku z występowaniem tej zależności, leczenie depresji w przebiegu chorób somatycznych wciąż stanowi duże wyzwanie. 

Depresja reaktywna

Obserwacja wystąpienia objawów depresyjnych u osób, które doświadczyły traumatycznego wydarzenia, doprowadziła do wyróżnienia podtypu choroby nazywanego depresją reaktywną. Przykładami wstrząsu, który może być przyczyną epizodu depresyjnego, są chociażby wypadek, śmierć kogoś bliskiego, zetknięcie się z przemocą, przeprowadzka, utrata pracy. Silna reakcja emocjonalna jest naturalną odpowiedzią organizmu na traumę, jeśli jednak stan nie poprawia się przez dłuższy okres czasu, a objawy typowe dla depresji nie ustępują, można wysunąć podejrzenie wystąpienia depresji reaktywnej. Dla przykładu, w przypadku reakcji na żałobę, o depresji mówi się, jeśli samopoczucie chorego nie poprawia się lub pogarsza po dwóch miesiącach od śmierci bliskiego. 



Źródła:
  1. www.uptodate.com 
  2. Psychiatria. Red. Jarema, Marek. Warszawa, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2016, ISBN 978-83-200-5033-2
  3. http://twarzedepresji.pl/o-depresji/
  4. https://forumprzeciwdepresji.pl/depresja/o-chorobie/typy-depresji
  5. https://www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/nietypowe-i-szczegolne-postacie-depresji/
  6. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1034/j.1600-0447.2000.101003176.x
  7. https://www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/depresja-poporodowa-i-inne-zaburzenia-nastroju-zwiazane-z-okresem-poporodowym/
  8. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/91686,depresja-i-psychoza-poporodowa
  9. https://www.cambridge.org/core/journals/cns-spectrums/article/diagnosis-symptomatology-and-epidemiology-of-seasonal-affective-disorder/CE22D3070B4980C9955808CF27F25D83
  10. https://journals.viamedica.pl/psychiatria/article/view/29181

Pobierz Therapify już teraz

Dostępne na najbardziej popularnych platformach.
book demo modal

Pobierz Therapify

Nie pobieramy opłat od pacjentów.

Sprawdź cennik psychoterapeuty.
Brak opłat do 3 pacjentów.