Co to jest syndrom presuicydalny i jak go rozpoznać?
aplikacja do śledzenia depresji

Co to jest syndrom presuicydalny i jak go rozpoznać?

Samobójstwo jest zjawiskiem wstrząsającym, wynikającym z dramatycznej decyzji człowieka pogrążonego w cierpieniu i desperacji. W Polsce w 2016 r. śmiercią samobójczą zginęło więcej osób niż w wypadkach drogowych – Komenda Główna Policji odnotowała aż 9861 prób samobójczych, z czego 5405 (blisko 55% przypadków) zakończyło się zgonem. W roku 2017, liczba prób wzrosła do 11 139, z których 5275 przypadków zakończyło się zgonem. Ponadto, według statystyk Polska jest na drugim miejscu w Europie pod względem samobójstw nieletnich. Zdecydowana większość osób, które popełniły samobójstwo, w pośredni lub bezpośredni sposób wcześniej komunikowała swój zamiar. Mimo tak dużego rozpowszechnienia tego problemu wśród młodzieży i osób dorosłych, ocena ryzyka popełnienia samobójstwa wciąż stanowi wyzwanie. Dlatego też tak istotne jest zapoznanie się ze stanem, w jakim może być osoba planująca zamach samobójczy, czynnikami ryzyka jego wystąpienia, jak i z objawami, które ta osoba może przejawiać.

Syndrom presuicydalny

Wśród współczesnych koncepcji samobójstw ważne miejsce zajmuje koncepcja syndromu presuicydalnego Erwina Ringela. Już w 1949 roku ten austriacki psychiatra i neurolog, opublikował wyniki badań przeprowadzonych na 745 osobach po próbie samobójczej, które na światło dzienne wydobyły ich wspólną cechę – prawie wszystkie czyny samobójcze dokonywane są w bardzo podobnym stanie psychicznym. To wtedy właśnie stan psychiczny poprzedzający samobójstwo nazwał on syndromem presuicydalnym. Jest to pierwszy z czynników ostrzegający nas, że dana osoba zagrożona jest popełnieniem samobójstwa. Jego trzema decydującymi składowymi są: zawężenie, agresja hamowana i autoagresja, oraz fantazje samobójcze. Elementy te to specyficzne zachowania, które mogą wskazywać na chęć popełnienia samobójstwa w najbliższej przyszłości.

Zawężenie sytuacyjne oznacza poczucie zaniku równowagi między własnymi możliwościami a warunkami życia. Człowiek uznaje, że jego sytuacja jest nie do zniesienia i nie jest jej w stanie przezwyciężyć. Powstaje wrażenie, że dookoła piętrzą się przeszkody, a on sam jest osaczony i zamknięty w ciasnej przestrzeni redukującej jego własne możliwości, przez co nie może on spełnić oczekiwań otoczenia. Ten stan doprowadza do zawężenia dynamicznego, kiedy to zawodzą mechanizmy obrony i kontroli, a jedynym mechanizmem obronnym pozostaje zwrócenie agresji przeciwko sobie. Dominuje uczucie lęku i rozpaczy w odpowiedzi na sytuację wewnętrznego zagrożenia. Daje ona zniekształcony, tendencyjny obraz świata, gdzie wszystko przesuwa się w kierunku negatywnym, a wszystkie zachowania powodują coraz większe psychiczne straty i coraz silniej przeżywany wewnętrzny ból. Zanikają wszelkie uczuciowe związki miedzyludzkie. Wynika to z poczucia przenikliwej samotności, uczucia niezrozumienia prowadzącego do izolacji. Z tego zawężonego stosunku do innych wyłania się następna sfera zawężenia – zawężenie świata wartości. Potencjalny samobójca nie wierzy w nic, jego wartości mieszczą się w sferze abstrakcji i są przesadnie subiektywizowane.

Do samobójstwa dochodzi wskutek zwrócenia impulsów agresywnych przeciwko sobie. Agresja bierze się z frustracji człowieka, który nie potrafi poradzić sobie z problemem i kumuluje emocje w sobie. Nagromadzenie niezwykle intensywnych potencjałów agresji oraz potężne hamowanie ich wobec otoczenia oznacza skierowanie ich przeciwko sobie. Jest to decydująca faza w rozwoju syndromu presuicydalnego. Syndrom presuicydalny jest związany z pojawiającymi się coraz silniejszymi, zamierzonymi fantazjami samobójczymi. Początkowo pojawia się tylko pragnienie bycia martwym, które zamienia się w wyobrażenie sobie aktu samobójczego. Z pochopną i błędną oceną sytuacji, prowadzącą do zbyt pochopnych wniosków, idzie w parze często niepohamowana gwałtowność i impulsywność, pociągającą za sobą tragiczne skutki.

Czynniki ryzyka

U podłoża powstania zespołu presuicydalnego tkwi najczęściej szereg problemów i okoliczności, które nakładając się na siebie, powodują określony stan emocjonalny jednostki. Do czynników ryzyka zaliczyć można:

  • trudną sytuację życiową (np. rozpad związku partnerskiego, nagłą utratę pracy, chorobę przewlekłą),
  • traumatyczne wydarzenia (doświadczenie przemocy lub klęski żywiołowej, śmierć bliskiej osoby),
  • toksyczne relacje społeczne (dyskryminację, nękanie, poczucie osamotnienia, izolacji),
  • choroby i zaburzenia psychiczne (np. depresję, schizofrenię, zaburzenia osobowości, alkoholizm).
Niebezpieczeństwo podjęcia próby samobójczej zwiększone jest u osób, które wcześniej już targnęły się na swoje życie. Szczególną grupę stanowią także najmłodsi. Zaistnienie tylko jednej z powyżej wymienionych sytuacji niekiedy wystarcza, by osoba, która się w niej znalazła, pragnęła odebrać sobie życie. Jeśli problemy nakładają się, narasta poczucie bezsilności i braku sensu, które mogą popchnąć do samobójstwa.

Jak rozpoznać syndrom presuicydalny?

Zapowiedzi samobójcze według Ringela dotyczą znacznej większości samobójców – mówi, że występują one aż u 80-85% osób popełniających samobójstwo. Mogą być to wypowiedzi bezpośrednie (np. „Chcę popełnić samobójstwo”), pośrednie (np. „Moje życie nie ma sensu”), lub też pozawerbalne, tj. nagłe sporządzenie testamentu. Związane są one z ambiwalencją uczuć występującą przed zamachem samobójczym. Niezwykle ważne jest to, aby traktować poważnie każdą zapowiedź chęci pozbawienia się życia. Wskazywać będzie ona na to, że proces przechodzi z fazy utajonej w jawną i należy podjąć szybką interwencję terapeutyczną.

Na syndrom presuicydalny składają się następujące objawy:

  • Osoba przekonana jest, że znajduje się w sytuacji bez wyjścia.
  •  W jej zachowaniu dominuje lęk i bezradność.
  • Działa w kierunku autoagresji, agresja na zewnątrz jest hamowana.
  • Przekonana jej o swojej mniejszej wartości.
  • Często przyjmuje postawę rezygnacyjną.
  • W jej funkcjonowaniu dominuje sfera emocjonalna, racjonalne myślenie spychane jest na dalszy plan.
  • Występuje zawężenie stosunków międzyludzkich.
  • Czuje się osamotniona, odizolowana, opuszczona i niezrozumiana.
  • Ucieka od realnych trudności w świat fantazji i rozważań o śmierci i samobójstwie.
  • Wypowiada myśli o samobójstwie i swojej śmierci.
  • Porządkuje swoje sprawy, np. pisze testament lub szuka pojednania ze swoimi dawnymi nieprzyjaciółmi.

Samobójstwo jako proces

Bardzo często spotykane jest błędne przekonanie, że samobójstwo przychodzi bez ostrzeżenia. To właśnie dlatego należy zwrócić uwagę na fakt istnienia syndromu presuicydalnego, każącego nam traktować samobójstwo jako proces. Proces samobójczy to wzrastanie ryzyka samobójstwa, od samobójczych myśli do prób samobójczych, ewentualnie samobójstwa dokonanego. Ma on więc swój początek, określony czas trwania, rozwój mogący prowadzić do śmierci.
Celem profilaktyki w przypadku samobójców musi być dopomożenie człowiekowi, by przezwyciężył kryzys, by wyzwolił się z choroby psychicznej i powrócił do życia godnego człowieka. Samo ratowanie życia nie jest wystarczającym celem, jeśli potem obojętnie pozostawiamy chorego w dotychczasowej sytuacji kryzysowej.

– H. Bortnowska , Sens Choroby. Sens śmierci. Sens życia.

Samobójstwami — jako poważnym problemem w dziedzinie zdrowia publicznego, trzeba się zająć, lecz zapobieganie im nie jest, niestety, łatwym zadaniem. Najskuteczniejszym sposobem przeciwdziałania zachowaniom samobójczym jest edukacja społeczna na temat tego zjawiska, w szczególności przygotowywanie specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym i personelu instytucji służb społecznych w zakresie znajomości sygnałów świadczących o możliwości podjęcia zamachu na własne życie, a także sposobu myślenia i zachowania osób o tendencjach prosuicydalnych. Dlatego też niezmiernie ważna jest znajomość przez personel medyczny czynników suicydogennych oraz, opisanych powyżej, cech syndromu presuicydalnego.

Źródła:
  1. Erwin Ringel – “Gdy życie traci sens.”, 1987
  2. Mariusz Sobkowiak – “Przeciwdziałanie zachowaniom suicydalnym w pracy socjalnej.”, 2011
  3. www.psychologia.net.pl
  4. www.stat.gov.pl

Pobierz Therapify już teraz

Dostępne na najbardziej popularnych platformach.

Szukasz wsparcia lub pomocy?

Napisz do nas, a pomożemy Ci znaleźć specjalistę - hello@therapify.ai.

Potrzebujesz natychmiastowej pomocy?

Pod tymi numerami znajdziesz pomoc.

book demo modal

Zainstaluj aplikację

Wyślemy Ci link pozwalający na prostą instalację.




Dziękujemy!

Otrzymaliśmy Twoją wiadomość.
Nasz zespół skontaktuje się z Tobą wkrótce.

Dziękujemy!

Właście zapisałeś się do naszego newslettera.